Kringlooplandbouw, het kan toch!

18 september 2017

Iedereen wist dat het niet kon; totdat er iemand kwam die dat niet wist.

Dit gezegde bleek een belangrijke sleutel bij de transitie naar kringlooplandbouw die op zaterdag 16 september in Broek in waterland werd ingezet, tijdens een bijzonder geinspireerde D66 brainstorm. Gastvrouw was statenlid Claudia Weemhoff, met haar hart verpand aan landbouw, en nu op de bres voor kringlooplandbouw.

Kringlooplandbouw is natuurlijk al langere tijd geleden ingezet. Het begrip werd ‘gemunt’ door de VBBM, Vereniging tot Behoud van Boer en Milieu, al rond het jaar 1998. De VBBM boeren hebben regelmatig terecht moeten staan (en flink boete betaald) voor het tegen de wet ingaan, door hun gezonde vaste mest niet te injecteren. Immers, zo was en is hun redenering, bij de kringloop aanpak is de bodem, met haar complexe organiche interactive system van wortels, bacterien, schimmels, mineralen en vooral ook de niet essentiele nutrienten, de basis voor gezonde kringlopen en gezond voedsel.

De VBBM boeren volgden hun gezonde verstand. Ze werden indertijd bijgestaan door Jaap van Bruchem, een Wageningse wetenschapper. Zo kon het gebeuren dat in de rechtbank de ene Wageningse wetenschapper tegenover de andere stond. Jaap om de VVBM boeren te steunen, de andere wetenschapper om de overhead te steunen. De laatste betoogde dat wetenschappelijk bewezen was dat injectie van (drijf) mest (ammoniak in feite) geen invloed had op het bodemleven. Een van de voorlopers van VBBM, uit Obdam, Noord Holland, is naderhand aan een hartaanval bezweken.

Je moet je wel bedenken dat er in die tijd maar twee hoogleraren in Wageningen waren, die wisten en ook onderwezen dat er bodemleven was, het zogenoemde soilweb. Lijbert Brussaard en Johan Bouma. Alle anderen gingen destijds nog uit van de bodem als een black box. Een soort substraat. Je stopte er wat in en er kwam wat uit, en het was vooral lastig dat de bodem zich niet als neutral substraat gedroeg.

Interessant genoeg hebben een aantal studenten van Jaap van Bruchem na hun afstuderen de kringloop-landbouw verder gebracht door deze wetenschappelijk te onderbouwen, zoals Joan Reijs (nu werkzaam bij het LEI), of zijn er in de praktijk mee aan de slag te gaan om te laten zien dat het werkt. Zoals Frank Verhoeven (werkzaam als consultant duurzame melkveehouderij, boerenverstand.nl) en Sjoerd Smits (werkzaam bij Hortinova).

In een foodlog artikel van 2010 zegt Frank verhoeven al: “Het kringloopdenken in de landbouw als "novelty" is gerijpt en begint langzaam volwassen te worden. Over 20 jaar weten we misschien niet beter.”

De provincie Drenthe, geinspreerd door Henk Kieft en Willem van Weperen, beide kringloop adepten, liet in 2012 en 2013 een pilot programma kringloopboeren uitvoeren. Het doel werd bereikt. Melkveehouders rondom natuurgebieden schakelden over op kringlooplandbouw en zorgden daarmee dat de uitspoeling van nitraat onder de nitraatnorm kwam. Uiteraard ten faveure van de natuurgebieden, waar het waterschap en de beheerders het water fosfaat- en nitraat- arm willen houden om de vegetatie en biotopen in stand te kunnen houden. Een zeer geslaagd project, waar landelijk verder weinig mee is gedaan

In 2015 meldt De Nieuwe Oogst dat Provincie Drenthe, LTO Noord en de natuurbeschermende organisaties het eens zijn over een meerjarig programma om de Drentse melkveehouderij verder te verduurzamen. ¾ van d e melkveehouders gaat overschakelen op kringlooplandbouw! Tot 2020 is hiervoor 11 miljoen euro beschikbaar.

Maar zoals Jasper Roubos (Abbenes) op 16 september jl. opmerkte, boeren worden in de prijs voor hun producten niet beloond voor dit soort duurzame maatregelen. Tenzij (red) die beloning erin zit dat ze mogen blijven boeren op die plek, niet weg hoeven vanwege de natuurbescherming. Beloning zit er ook in dat ze veel minder kosten blijken te gaan maken.

Waarom is kringlooplandbouw zo onbekend? Kringlooplandbouw bestaat al 4000 jaar, en niet alleen voor melkveehouders, getuige het boek Vierduizend jaar kringlooplandbouw, verslag van een reis in 1909 door China , Korea en japan, door F.H King.

Dus ….wat was er dan zo bijzonder aan die 16e September waarin het over kringlooplandbouw ging? Het bijzondere is dat niet het CDA, van oudsher de partij van de boeren, de toekomst van de landbouw met kringlopen duurzaam wil laten worden, maar D66. Deze partij, die toch wordt gezien als de naieve vertegenwoordiging van stedelingen, die steekt de hand in het vuur voor kringlooplandbouw, als zijnde het Nieuwe Normaal[1] in de circulaire economie.

Dat is er bijzonder aan: consumenten/ burgers zien langzamerhand ook in dat de landbouw en voedselproductie structureel anders moet en ze hebben daar goede ideen over, die ze van de boeren geleerd hebben.   De aanwezigen waren allemaal boeren of professionals die veel met boeren werken en van hen leren. Er waren twee expert adviseurs over gezonde bodem in de zaal, Roelf Havinga en Pius Floris. De laatste vertolkte hoe de bodem de basis is voor ons (gezonde) voedsel. Hij liet de prachtige complexe interacties tussen plantenwortels, schimmels, microorganismen en nutrienten zien. En waarom we dus niet meer moeten ploegen. Voor enkelen kwam dit verhaal binnen als donderslag bij heldere hemel. Ook de tabel, waarin duidelijk werd dat, vergeleken bij 30 jaar terug, in onze groenten en fruit nog maar 20 % van de nutrienten en vitaminen zit , schokte.

‘Van landbouwgronden hebben we een fabrieksvloer gemaakt!’

Grote voorvechter van kringlooplandbouw blijkt Tjeerd de Groot, het nieuwe Tweede Kamerlid voor D66. Hij verdiende zijn sporen als directe medewerker van Laurens Jan Brinkhorst en Cees Veerman en weet goed waar hij het over heeft. Als het aan hem ligt gaan we koersen op kringlooplandbouw.

Dus in ‘iedereen wist dat het niet kon’ slaat dat ‘iedereen’ op CDA, LTO, ZLTO (de landbouw is failliet, zegt Hans Huijbers); de ‘ iemand die dat niet wist’ (en dus onbevangen naar de situatie kan kijken) blijkt D66 te zijn.

 

[1] Zie het boek HEEL DE WERELD op weg naar agroecologie (kringlopen) en genoeg goed voedsel voor iedereen, door Jelleke de Nooy van Tol

Blog Transitioning to AgroEcology 

Many people are aware of climate change, hunger in developing countries, obesity in developed countries, food scandals, Transatlantic Trade negotiations, gentech on maize and soy, but we hear or read about them as separate events and different topics. Hardly anyone can make the link between, for example, obesity, and the way the food is being produced; or between the lack of water in developing countries (for them to grow their food) and the ‘water footprint’ of the US and Europe, which we create by importing water from such developing countries,  in the form of imported vegetables, fruits, flowers, cattle feed( soy/maize), oil ( from palm-oil plantations).

In my book,  I explain about such relations. please have a look at the Water foot print of Great Britian, below, just as an example. The Water Footprint was developed by Arjan Hoekstra of Twente University, Netherlands, downlaod the pdf here: .Water FootPrint

While average household water use in the UK is around 150 litres per person per day, UK consumption
of products from other countries means that each English citizen effectively soaks up a staggering 4,645 litres of the world’s water every day. Even if this massive amount seems important in itself, the critical issue is where
this virtual water comes from. In the case of the UK, about 62% of the total national water footprint is accounted for by water from other nations, whereas only 38% is used from domestic water resources. In other words, UK
consumption of food and clothing has an impact on rivers and aquifers both globally and domestically and is inextricably linked to the continuing security and good management of water resources in other parts of the world.